مهارتهای ضروری برای کوهنوردان
«مهارتهای ضروری برای کوهنوردان»
(برای انتشار در وبسایت باشگاه کوهنوردی آلپ شیراز)
مقدمه
کوه رفتن فقط یک تفریح آخرهفتهای نیست؛ فعالیتی است که نیاز به آمادگی جسمانی، مهارت فنی، شناخت تجهیزات، قدرت تصمیمگیری و تعهد اخلاقی دارد. در جزوهی «مهارتهای ضروری برای کوهنوردان» که توسط کمیته آموزش تدوین شده، تأکید شده است که پیش از فعالیت جدی در کوهستان، باید آموزش رسمی و مرحلهبهمرحله زیر نظر مربیان مجرب گذرانده شود.
در باشگاه کوهنوردی آلپ شیراز، ما همین نگاه را دنبال میکنیم: کوهنوردی را از همان ابتدا، بهعنوان «یک مسیر یادگیری» میبینیم، نه فقط یک صعود مقطعی.
آمادگی جسمانی: پایهی همه چیز
در منابع فدراسیون آمده است که کوهنوردی نیازمند سطح بالایی از آمادگی جسمانی، بهویژه استقامت قلبی–عروقی و توان حمل بار در مسیرهای شیبدار و ناهموار است.
این آمادگی به شما کمک میکند صعودهای طولانی و طاقتفرسا را با خستگی کمتر، تمرکز بیشتر و ریسک آسیب کمتر طی کنید.
برای یک کوهنورد، باشگاه بدنسازی، پیادهروی تند، دویدن سبک، دوچرخهسواری و تمرینهای قدرتی پا و مرکز بدن، بهاندازهی خودِ صعود روی کوه مهم هستند. اگر بدنتان آماده نباشد، هیچ مقدار تجهیزات حرفهای نمیتواند ضعف پایهای را جبران کند.
مهارتهای فنی: صخره، یخ، طناب
جزوهی «مهارتهای ضروری» چند دسته مهارت فنی کلیدی را برای فعالیت ایمن در کوهستان معرفی میکند:
- صخرهنوردی: توانایی صعود و فرود از سطوح سنگی با استفاده از تکنیکهای مناسب، برای عبور ایمن از گذرگاههای سنگی و دیوارههای کوچک در برنامههای کوهپیمایی و صعود قله ضروری است.
- یخنوردی و حرکت روی برف و یخ: آشنایی با استفاده صحیح از تبر یخ و کرامپون برای صعود شیبهای برفی و یخی، از ارکان ایمنی در فصل زمستان است.
- کار با طناب: شناخت گرههای پایه، فنون حمایت، فرود و کار با طناب، برای عبور از بخشهای فنی، عبور از دهلیزها، صعودهای چندطوله و نیز در شرایط اضطراری، نقش حیاتی دارد.
هدف از یادگیری مهارتهای فنی این نیست که همه را به صخرهنورد حرفهای تبدیل کنیم؛ هدف این است که هر کوهنورد در حد برنامههایی که شرکت میکند، بتواند مسئولیت خود و همتیمیهایش را در بخشهای فنی بهدرستی انجام دهد.
شناخت تجهیزات فنی: از کلاه ایمنی تا کرامپون
در متن فدراسیون تأکید شده است که درک و استفاده صحیح از تجهیزات تخصصی، بخشی از مهارتهای ضروری هر کوهنورد است؛ تجهیزاتی مانند هارنس (صندلی صعود)، کلاه ایمنی، کارابین، کرامپون و تبر یخ.
تجهیزات فقط وسایل فلزی و پارچهای نیستند؛ هر کدام «زبان» و «منطق» خودشان را دارند. کوهنوردِ مسئول، قبل از رفتن به برنامه، تکتک ابزارهایی را که میبرد میشناسد، آنها را تست میکند و میداند در کدام موقعیت، کدام ابزار بهترین گزینه است.
ما همیشه توصیه میکنیم: قبل از خرید تجهیزات گرانقیمت، با مربی مشورت کنید؛ اول یاد بگیرید، بعد بخرید.
ارتفاع، همهوایی و جهتیابی
بخشی از مهارتهای ضروری که در جزوهی فدراسیون به آن اشاره شده، مربوط به شناخت اثر ارتفاع و توانایی جهتیابی در کوهستان است:
- آشنایی با ارتفاع و همهوایی: درک تأثیر ارتفاع بالا بر بدن، شناخت علائم اولیهی مشکلات ارتفاع و یادگیری اصول همهوایی تدریجی، برای جلوگیری از بیماری ارتفاع و تصمیمگیری دربارهی ادامه یا توقف صعود ضروری است.
- جهتیابی در کوهستان: استفادهی ماهرانه از نقشه، قطبنما و GPS برای ناوبری در مناطق کوهستانی، یک مهارت حیاتی بهشمار میآید؛ بهویژه در شرایط مه، بارش، یا وقتی مسیر پاکوب واضح نیست.
در عصر گوشیهای هوشمند هم، هنوز یک نقشهی کاغذی و بلد بودن کار با قطبنما میتواند جان یک تیم را نجات بدهد. تکنولوژی عالی است، اما نباید تنها تکیهگاه ما در کوهستان باشد.
هوش میدانی: هواشناسی، تصمیمگیری و مدیریت ریسک
کمیته آموزش، از «هواشناسی کوهستان» و «تصمیمگیری تحت فشار» بهعنوان بخش مهمی از مهارتهای کوهنوردی نام میبرد.
همچنین در متون مرتبط با مدیریت ریسک در کوهستان تأکید شده که ارزیابی مداوم شرایط، بازبینی برنامه در طول مسیر و آمادگی برای بازگشت، از اصول کلیدی ایمنی هستند.
گاهی شجاعانهترین کار در کوهستان، «برگشتن» است، نه ادامه دادن. تصمیم درست، تصمیمی است که هم به قله احترام بگذارد و هم به جان انسانها. هیچ قلهای ارزش به خطر افتادن یک جان را ندارد.
در باشگاه آلپ، ما یاد میدهیم که «پیشبینی» مهمتر از «قهرمانی» است: پیشبینی وضع هوا، زمان رسیدن و برگشت، توان گروه، و حاشیهی امن.
کار تیمی، قدرت ذهنی و ارتباط
در جزوهی مهارتهای ضروری آمده است که کار تیمی، تقسیم مسئولیتها، ارائهی پشتیبانی هنگام نیاز، انعطافپذیری در برابر مشکلات و توانایی حفظ دیدگاه مثبت در شرایط چالشبرانگیز، از عناصر اصلی موفقیت در کوهستان هستند.
همچنین بر ارتباط مؤثر در تیم تأکید شده است؛ ارتباطی که حرکات را هماهنگ میکند، اطلاعات را بهموقع منتقل میکند و سطح ایمنی گروه را بالا میبرد.
کوه، جایی است که «من» خیلی زود به «ما» تبدیل میشود. تیمی که یاد گرفته باشد حرف بزند، گوش بدهد، نظر بدهد و نظر بپذیرد، خیلی امنتر و لذتبخشتر صعود میکند. اختلافنظر طبیعی است؛ مهم این است که در نهایت، تصمیم مشترک و مسئولانه گرفته شود.
کمکهای اولیه، نجات و آمادگی برای اضطرار
در میان مهارتهای ضروری، دانستن اصول پایهی کمکهای اولیه، آشنایی با روشهای نجات در ارتفاع و توانایی کمک به اعضای تیم در شرایط اضطراری، جایگاه ویژهای دارد.
یک جعبه کمکهای اولیه بدون دانستن نحوهی استفاده از آن، فقط چند گرم وزن اضافه است. هر کوهنورد باید دستکم مهارتهای پایه مثل پانسمان زخم، ثابت کردن اندام آسیبدیده، کمک به فرد دچار سرمازدگی یا گرمازدگی، و تماس گرفتنِ مؤثر با نیروهای امداد را بیاموزد.
اخلاق، محیطزیست و قوانین محلی
در «اعلامیه اخلاقیات کوهنوردی» که فدراسیون جهانی UIAA تدوین کرده و فدراسیون کوهنوردی ایران نیز آن را ترجمه و منتشر کرده است، بر مسئولیتپذیری کوهنورد در قبال خود، دیگران و محیط زیست تأکید شده است.
این اعلامیه، احترام به طبیعت، فرهنگهای محلی، روحیهی همکاری، و بهجا نگذاشتن ردپا در محیط کوهستان را جزو ارزشهای اصلی کوهنوردی میداند.
برای ما، «قلهی واقعی» جایی است که بعد از رفتن ما، کوهستان همانقدر پاک، آرام و زنده باقی مانده باشد. ما یاد میگیریم و یاد میدهیم که زبالهای به جا نگذاریم، به حیاتوحش و پوشش گیاهی احترام بگذاریم و همیشه به دیگران و ساکنان منطقه، با لبخند و احترام نزدیک شویم.
جمعبندی
جزوات آموزشی فدراسیون، از آمادگی جسمانی و مهارتهای فنی گرفته تا کمکهای اولیه، ناوبری، هواشناسی و اخلاق کوهنوردی، یک چارچوب علمی و کاربردی برای تبدیل شدن به یک کوهنورد مسئول ارائه میدهند.
اگر تازه در آغاز راه هستید، نترسید؛ هیچکس از روز اول، «کوهنورد کامل» نبوده است. قدمبهقدم، با آموزش درست، تمرین منظم و همراهی یک باشگاه مطمئن، میتوانید این مهارتها را یاد بگیرید و هر فصل، نسخهی قویتر، آگاهتر و آرامتری از خودتان را روی شیبهای کوهستان ببینید.
باشگاه کوهنوردی آلپ شیراز این مسیر را کنار شما طی میکند؛ از اولین قدم روی پاکوب، تا روزی که خودتان، راهنما و الهامبخش کوهنوردان تازهنفس شوید.
گردآوری: باشگاه کوهنوردی آلپ شیراز ، منبع: جزوات آموزشی فدراسیون کوهنوردی
